Үгийн сан
Хэцүү сонсогддог үгс — энгийн үгээр. Нэг үг, нэг өгүүлбэр.
Үндэс
- Орлого
- Бизнест орж ирсэн бүх мөнгө — зардлаа хасахаас өмнөх дүн.
- 🧮 Сард 300 аяга кофе 5 000₮-өөр зарвал орлого 1 500 000₮.
- Зардал
- Бизнесээ явуулахын тулд гаргасан мөнгө: бараа, түрээс, цалин, цахилгаан гэх мэт.
- 🧮 Кофены үр, сүү, аяга, байрны түрээс — бүгд зардал.
- Ашиг
- Орлогоос зардлыг хассаны дараа үлдсэн мөнгө. Бизнес үнэхээр хэр мөнгө олсныг харуулна.
- 🧮 Орлого 1 500 000₮ − зардал 1 100 000₮ = ашиг 400 000₮.
- Татвар
- Төрд заавал төлөх мөнгө. Төр үүгээр зам, сургууль, эмнэлэг санхүүжүүлдэг.
- Тайлан
- Төрд "энэ хугацаанд бизнес маань ийм байлаа" гэж тоогоор мэдэгдэх маягт.
- 🧮 Сар бүр "энэ сард хэдэн ажилтанд хэдэн төгрөг цалин өгсөн" гэж мэдэгдэх.
- Тэг тайлан
- Тухайн хугацаанд ямар ч үйл ажиллагаа явуулаагүй ч "юу ч болоогүй" гэж өгдөг тайлан.
- Тайлант хугацаа
- Тайлан хамаарах хугацаа: сар, улирал (3 сар), хагас жил эсвэл жил.
- Улирал
- Жилийн 3 сар тутмын хэсэг: I улирал = 1–3 сар, II = 4–6, III = 7–9, IV = 10–12 сар.
Бизнес
- ХХК
- Хязгаарлагдмал хариуцлагатай компани — хамгийн түгээмэл компанийн хэлбэр. Компани өөрөө "хүн" шиг тусдаа бүртгэлтэй.
- ААН
- Аж ахуйн нэгж — компани, байгууллага. Иргэнээс тусдаа бүртгэлтэй бизнес.
- ТТД
- Татвар төлөгчийн дугаар — татварын албанд таныг (эсвэл компанийг) таних дугаар.
Татвар
- ААНОАТ
- Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татвар — компанийн ашиг (заримдаа орлого) дээр төлдөг татвар.
- НӨАТ
- Нэмэгдсэн өртгийн албан татвар — барааны үнэд шингэсэн татвар. Худалдан авагч төлж, бизнес нь цуглуулж төрд өгдөг.
- 🧮 11 000₮-ийн барааны 1 000₮ нь НӨАТ байж болно.
- ХХОАТ
- Хувь хүний орлогын албан татвар — цалин болон хувь хүний орлогоос төлдөг татвар. Цалингаас ажил олгогч нь суутгаж төлдөг.
Цалин
- Суутгал
- Цалинг ажилтанд өгөхөөс өмнө ажил олгогч хасаж аваад төрд шилжүүлдэг дүн (татвар, даатгал).
- НДШ
- Нийгмийн даатгалын шимтгэл — ирээдүйн тэтгэвэр, өвчтэй үеийн тэтгэмж, эрүүл мэндийн даатгалд зориулж сар бүр төлдөг мөнгө.
- ЭМД
- Эрүүл мэндийн даатгал — эмнэлэгт үзүүлэх, эм авахад төр хөнгөлөлт өгдөг даатгал. НДШ-ийн нэг хэсэг.
- Ажил олгогч
- Хүн ажиллуулж цалин өгдөг тал — таны компани.
- Нийт цалин (бохир цалин)
- Татвар, даатгал хасахаас өмнөх цалин. Ажилтны гарт авдаг нь "цэвэр цалин".
- Цэвэр цалин
- Татвар, даатгалаа хассаны дараа ажилтны дансанд орох мөнгө.
Даатгал
- Шимтгэл
- Даатгалд сар бүр (эсвэл тогтмол) төлдөг мөнгө. Татвар биш — өөрт тань эргэж ирэх тэтгэвэр, тэтгэмж, эмчилгээний төлөө.
- Даатгуулагч
- Даатгалд хамрагдсан, шимтгэл нь төлөгдсөн хүн — өөрөөр хэлбэл та.
- Тэтгэвэр
- Ажиллах насаа дуусгасны дараа насан туршдаа сар бүр авдаг мөнгө. Ажиллаж байхдаа төлсөн шимтгэлээс бүрддэг.
- Тэтгэмж
- Өвдсөн, ажилгүй болсон, хүүхэд төрүүлсэн зэрэг үед түр хугацаанд олгодог мөнгө.
- Дундаж цалин (тэтгэврийн)
- Тэтгэвэр тооцоход ашигладаг цалин — ажилласан жилүүдийн хамгийн өндөр цалинтай дараалсан 5 жилийн сарын дундаж.
Эрүүл мэнд
- Илгээх бичиг
- Өрхийн эсвэл сумын эмч таныг том эмнэлэгт “илгээсэн” бичиг. Үүнгүй бол ЭМД хөнгөлөлт эдлэхгүй байж болно.
- Өрхийн эрүүл мэндийн төв
- Таны оршин суугаа хаягийн хамгийн ойрын, анхан шатны эмнэлэг. Эмчилгээ ихэвчлэн эндээс эхэлнэ.
Цахим
- Нэгдсэн нэвтрэлт
- Нэг нууц үгээр олон сайтад нэвтрэх систем. Сайтууд таныг өөрсдөө шалгахын оронд ДАН-аас “энэ хүн мөн үү” гэж асуудаг.
- Апостиль
- Монголын бичиг баримтыг гадаад улсад хүчинтэй болгох баталгаа (Гаагийн конвенцийн 125 улсад).
Мөнгө
- Зээлийн хүү
- Мөнгө зээлсний “түрээс”. Зээлсэн мөнгөнөөсөө илүү буцааж төлөх хэсэг.
- Бодит хүү
- Хүү дээр хүү, шимтгэл зэргийг бүгдийг нь тооцсон жилийн жинхэнэ үнэ. Зар дээрх хүүгээс ихэвчлэн өндөр.
- Өр, орлогын харьцаа
- Сар бүрийн бүх зээлийн төлбөр таны орлогын хэдэн хувь вэ гэдэг. Банк үүгээр “даах уу” гэдгийг шалгадаг.
- Зээлийн түүх
- Таны авсан зээл, хугацаандаа төлсөн эсэх бүртгэл. Банк дараагийн зээл өгөхдөө үүнийг хардаг.
- Батлан даагч
- Зээлдэгч төлж чадахгүй бол оронд нь төлнө гэж амласан хүн.
- Урьдчилгаа төлбөр
- Байр, машин авахдаа зээлээс гадна эхэнд нь өөрөө төлөх хэсэг.
Баримт
- И-баримт
- Төрд бүртгэгдсэн цахим баримт. Худалдан авалт бүрийг төр "харах" боломж олгодог; иргэн сугалаа, буцаан олголт авдаг.
Тайлан
- Санхүүгийн тайлан
- Компанийн "эрүүл мэндийн үзлэг": юу эзэмшиж, хэдий хэр өртэй, хэр ашигтай ажилласныг харуулдаг жил бүрийн тайлан.
- Баланс (санхүүгийн байдлын тайлан)
- Тодорхой өдрийн байдлаар компани юу эзэмшиж (хөрөнгө), хэнд хэдий хэр өртэй (өр) байгааг харуулна.
- Орлогын дэлгэрэнгүй тайлан
- Тухайн хугацаанд хэдэн төгрөгийн орлого олж, хэдийг зарцуулж, хэдэн төгрөгийн ашиг гарсныг харуулна.
- Хөрөнгө
- Компанийн эзэмшдэг үнэ цэнтэй бүхэн: бэлэн мөнгө, бараа, тоног төхөөрөмж, машин.
- Өр төлбөр
- Компанийн бусдад төлөх ёстой мөнгө: зээл, нийлүүлэгчид өгөх, төлөөгүй татвар.
Систем
- Цахим татварын систем
- Татварын тайлангаа онлайнаар илгээж, татвараа шалгадаг Татварын ерөнхий газрын вэбсайт.
- ДАН
- Төрийн цахим үйлчилгээнд иргэнийг таних нэгдсэн нэвтрэлт (Дан систем).
- Тоон гарын үсэг
- Цахимаар "би энэ баримтыг баталж байна" гэж гарын үсэг зурах арга. Байгууллагын тайланд ихэвчлэн хэрэгтэй.
Торгууль
- Алданги
- Татвараа хугацаанд нь төлөөгүй өдөр бүрд нэмэгддэг нэмэлт төлбөр.
- Торгууль
- Тайлан хоцорсон, буруу өгсөн зэрэг зөрчилд ногдуулдаг мөнгөн шийтгэл.
Энэ хуудас ойлгомжтой байсан уу?